زماني دايک يه که مين زمانه که منداڵ دواي له دايکبووني له گه ڵيدايه و کاتێک له باوه شي پڕ له سۆز و به زه يي دايکي شير ده خوات ده يبيستێت. ھه ربۆيه زماني دايکي پێده ڵێن.

ھايدگر فه يله سۆفي ئه ڵماني ده ڵێت: زماني دايک دڵي ھه ست و ئيلھامي مرۆڤه. بۆيه ئه وانه ي که له دژي زماني دايک ده وه ستنه وه له ڕاستيدا له گه ڵ قووڵترين لايه ني شووناسي مرۆڤه کان تێده کۆشن و سه ريش ناکه ون.

جنوا سپيترمن مامۆستاي زمان ناسي زانکۆي ميشيگانيش له مباره وه ده ڵێت: ئه گه ر ئێوه په روه رده و په ره پێدان به زماني قه ده خه بکه ن و بيخه يته ده ره وه ي ياسا له کۆتاييدا ئه و زمانه ده سڕدرێته وه و له ناو ده چێت. له وانه يه ئه و گرووپه مرۆڤه به جه سته يي له ناو نه چن به ڵام چيتر خۆيان نين به ڵکوو ده بن به بوونه وه رێکي ديکه. بۆيه پاراستن و په روه رده ي زماني دايکي وه ک پێواني شووناسي مرۆيي زۆر پێويسته. بۆيه  فيرقه کان و گرووپه جياخوازه کان زماني دايک وه ک که ره سته يه ک بۆ ورووژاندني ھه ست و سۆزه نه ته وه يه کان به کاردێنن تا به مجۆره بگه نه ئارمانجي پيسيان. په که که ش دووري ئه م پێوان نييه و به پێچه وانه ي راستي ئه م گرووپه نه ته نيا زماني کوردي گرنگ نييه بووي به ڵکوو بۆ خۆي ھۆکاري له ناوبردنيه.

روانگه ي ئۆجالان بۆ دايک

دايک ژێرخاني ژياني مرۆڤه به ڵام بۆ من دايکم پرسگرێکه. يه که مين و گرنگترين پرسيارم ئه وه بو که بۆ ئێمه ت ھێناوه ته جيھان؟ له پاڵي نه ژيام و ھيچ کات سۆزي له دڵمدا نه بوو و ھه ميشه  گله يم لێ بوو و وتوومه: تۆ ھۆکاري به دنيا ھاتني مني په يوه نديم له گه ڵ زياتر له په يوه ندي دۆستايه تي و نادۆستايه تي بوو. دژايه تي و پێکداداني ھه ميشه يي له نێوانماندا زاڵ بوو. ئه م لێکھه ڵاتنانه ھه ندێک جار لايه ني باش و جارجاريش لايه ني خراپي ھه بوو و به گشتي کۆي ئه مانه له بونياتناني که سايه تي مندا کاريگه ر بوون. دايکم له م دۆخه بێزار بوو و له نووسێنيکيدا ده نووسێت ته نانه ت بۆ دايکم که داواي چه ند مه تر قۆماشي کردبوو بۆم نه کڕي و ئه مه روونه که بۆ په که که  وپه ژاکيش دايک ھيچ گرنگايه تي و پێگه يه کي نييه.

 گرنگايه تي زماني تورکي له نێو په که که دا

ھه رچه نده گرووپه جياخوازه که ي په که که له ميدياکانيدا پرۆپاگه نده ده کات بۆ زماني دايکي به ڵام له راستيدا ھيچ بۆ گرنگ نييه و ئه وه ندي نرخێک که بۆ زماني تورکي داده نێت بۆ زماني کوردي و زاراوه کاني ديکه داينانێت و ئه وانه ي که به کوردي قسه  ده که ن به دواکه وتوو ناويان ده بات.

له نێو په که که دا زماني تورکي وه ک زماني فه رمي بۆ نووسين و قسه کردنه و وه ک پێوه رێکي پێشکه وتن ده بيندرێت ئه گه ر چاو له م پرسه بکه ين ده بينين که بۆ کورداني ئێران و سوريا و ئێراق له نێو په که که دا زوو زماني تورکي فێر ده به ن. له په که که دا ئه گه ر کوردێک به زماني تورکي قسه نه کات يا نه زانێت ئه وه به دواکه وتووي ده بينن و کاتێک که تاکه کان ھه ست به بچووک خستن و چاولێکردنيان له نێو په که که دا ده کرێت زوو تورکي فێر ده بن و ناچار تورکي فێر ده بێت و له نێو کاتيشدا زماني دايکيان له بير ده چێته وه و کولتوري که ماليزم شوێني کولتوري کوردي ده گرێته وه.

قسه کردن به زاراوه ي سوراني بۆ په که که جوان نييه و گاڵته ي پێده که ن. چوونکه سۆراني نازانن و ھه وڵي فێربوونيشي ناده ن. تێده کۆشن کورده کان به تورکي قسه بکه ن.

زۆربه ي سه رکرده کاني په که که له وانه ي خودي عه‌بدۆڵا ئۆجالانيش کوردي نازانێت و ته نانه ت زماني سه ره کي پرتووکه کاني ئۆجالان تورکيه. له نێو په که که دا که سانێک وه ک مسته فا قه ره سوو و عه‌لي حه‌يده ر قه يتان سه ره ڕاي ئه وه ي که کوردن به ڵام کوردي نازانن و دياره که که سێک رێز بۆ زماني دايکي دانه نێت چه نده نرخ و رێز بۆ کۆمه ڵگا داده نێت و ئه وڕۆکه ھه زاران دايک له سه ر ده ستي په که که  به ھۆي له ده ست داني منداڵه کانيان په رۆشن و رقيان له په که که  و په ژاکه چوونکه منداڵه کانيان يا به زۆر بردوون يا ھه ڵيانخه ڵه تاندوون و له راستيدا په ژاک ھيچ نرخ و بايه خێک بۆ دايکان دانانێت بۆ رێگه نادات منداڵه کانيان ببينن؟

رۆلي په که که له په ره دان به کولتوري که ماليزم

په که که رۆلێکي گرنگ و گه وره ي له په ره پێداني که ماليزم له کوردستاندا ھه يه چوونکه کولتوري تورکي به باشتر ده زانێت ته نانه ت کارناسه کان پێيان وايه  ته نيا به رژه وه ندي په که که ئه وه بووئ که وێژه واني تورکي په ره پێداوه و له لايه کي ديکه وه کولتوري کۆني کوردي و ره سه نايه تي ره ت ده کاته وه به تايبه ت به رخنه ي توند له کولتوري گوندي که به دواکه وتووي داده نێت.  بۆيه په که که له ناکۆکيدايه له گه ڵ راستي ھه بووني چوونکه په که که و په ژاک راشکاوانه ده ڵێن کئێمه بۆ کۆمه ڵگاي کوردي ئه ڵته رناييڤين و واته ي ئه مه يه که ئێمه کولتوري نوێيمان ھێناوه ته شوێن کولتوري کوردي بۆ نموونه به جێگاي سڵاو ده ڵێن مه رحه‌با. به ھه ند وه رگرتني رۆژمێري زايني به جێگاي ھه تاوي و مانگي و رۆيشتن به ره و مه سيحيه ت و باشتر پيشان داني له به راورد به دينه کاني ديکه.

له نێو په که که دا په روه رده  و به رنامه و پرۆگرام و په يڕه وه قسه کردن و نووسين ھه مووي تورکيه و پێشيان خۆش نييه کوردي فێر بن ته نانه ت له م ساڵانه ي رابردوودا فێرگه ي زماني کوردي له باکوور دانران به ڵام که س نه ڕۆيشت بخوێنێت و دواتر داخران و ئه وڕۆکه ش خه ڵکي کوردستاني تورکيا کاتێک که قسه ده که ن نيوه ي زياتري قسه کانيان تورکيه ئه مه له به ر ئه وه نييه  که زماني کوردي قه ده خه يه به ڵکوو خۆشان نايت که به کوردي قسه بکه ن و ئه و ئه قڵيه ته ي خۆيان به باشتر ده بينن و دياره که راستيه کاني نێو خۆيان نابينن.

زماني تورکي زماني فه‌رمي پ‌ك‌ك

زماني دايک يه که مين زمانه که منداڵ دواي له دايکبووني له گه ڵيدايه و کاتێک له باوه شي پڕ له سۆز و به زه يي دايکي شير ده خوات ده يبيستێت. ھه ربۆيه زماني دايکي پێده ڵێن.

ھايدگر فه يله سۆفي ئه ڵماني ده ڵێت: زماني دايک دڵي ھه ست و ئيلھامي مرۆڤه. بۆيه ئه وانه ي که له دژي زماني دايک ده وه ستنه وه له ڕاستيدا له گه ڵ قووڵترين لايه ني شووناسي مرۆڤه کان تێده کۆشن و سه ريش ناکه ون.

جنوا سپيترمن مامۆستاي زمان ناسي زانکۆي ميشيگانيش له مباره وه ده ڵێت: ئه گه ر ئێوه په روه رده و په ره پێدان به زماني قه ده خه بکه ن و بيخه يته ده ره وه ي ياسا له کۆتاييدا ئه و زمانه ده سڕدرێته وه و له ناو ده چێت. له وانه يه ئه و گرووپه مرۆڤه به جه سته يي له ناو نه چن به ڵام چيتر خۆيان نين به ڵکوو ده بن به بوونه وه رێکي ديکه. بۆيه پاراستن و په روه رده ي زماني دايکي وه ک پێواني شووناسي مرۆيي زۆر پێويسته. بۆيه  فيرقه کان و گرووپه جياخوازه کان زماني دايک وه ک که ره سته يه ک بۆ ورووژاندني ھه ست و سۆزه نه ته وه يه کان به کاردێنن تا به مجۆره بگه نه ئارمانجي پيسيان. په که که ش دووري ئه م پێوان نييه و به پێچه وانه ي راستي ئه م گرووپه نه ته نيا زماني کوردي گرنگ نييه بووي به ڵکوو بۆ خۆي ھۆکاري له ناوبردنيه.

روانگه ي ئۆجالان بۆ دايک

دايک ژێرخاني ژياني مرۆڤه به ڵام بۆ من دايکم پرسگرێکه. يه که مين و گرنگترين پرسيارم ئه وه بو که بۆ ئێمه ت ھێناوه ته جيھان؟ له پاڵي نه ژيام و ھيچ کات سۆزي له دڵمدا نه بوو و ھه ميشه  گله يم لێ بوو و وتوومه: تۆ ھۆکاري به دنيا ھاتني مني په يوه نديم له گه ڵ زياتر له په يوه ندي دۆستايه تي و نادۆستايه تي بوو. دژايه تي و پێکداداني ھه ميشه يي له نێوانماندا زاڵ بوو. ئه م لێکھه ڵاتنانه ھه ندێک جار لايه ني باش و جارجاريش لايه ني خراپي ھه بوو و به گشتي کۆي ئه مانه له بونياتناني که سايه تي مندا کاريگه ر بوون. دايکم له م دۆخه بێزار بوو و له نووسێنيکيدا ده نووسێت ته نانه ت بۆ دايکم که داواي چه ند مه تر قۆماشي کردبوو بۆم نه کڕي و ئه مه روونه که بۆ په که که  وپه ژاکيش دايک ھيچ گرنگايه تي و پێگه يه کي نييه.

 گرنگايه تي زماني تورکي له نێو په که که دا

ھه رچه نده گرووپه جياخوازه که ي په که که له ميدياکانيدا پرۆپاگه نده ده کات بۆ زماني دايکي به ڵام له راستيدا ھيچ بۆ گرنگ نييه و ئه وه ندي نرخێک که بۆ زماني تورکي داده نێت بۆ زماني کوردي و زاراوه کاني ديکه داينانێت و ئه وانه ي که به کوردي قسه  ده که ن به دواکه وتوو ناويان ده بات.

له نێو په که که دا زماني تورکي وه ک زماني فه رمي بۆ نووسين و قسه کردنه و وه ک پێوه رێکي پێشکه وتن ده بيندرێت ئه گه ر چاو له م پرسه بکه ين ده بينين که بۆ کورداني ئێران و سوريا و ئێراق له نێو په که که دا زوو زماني تورکي فێر ده به ن. له په که که دا ئه گه ر کوردێک به زماني تورکي قسه نه کات يا نه زانێت ئه وه به دواکه وتووي ده بينن و کاتێک که تاکه کان ھه ست به بچووک خستن و چاولێکردنيان له نێو په که که دا ده کرێت زوو تورکي فێر ده بن و ناچار تورکي فێر ده بێت و له نێو کاتيشدا زماني دايکيان له بير ده چێته وه و کولتوري که ماليزم شوێني کولتوري کوردي ده گرێته وه.

قسه کردن به زاراوه ي سوراني بۆ په که که جوان نييه و گاڵته ي پێده که ن. چوونکه سۆراني نازانن و ھه وڵي فێربوونيشي ناده ن. تێده کۆشن کورده کان به تورکي قسه بکه ن.

زۆربه ي سه رکرده کاني په که که له وانه ي خودي عه‌بدۆڵا ئۆجالانيش کوردي نازانێت و ته نانه ت زماني سه ره کي پرتووکه کاني ئۆجالان تورکيه. له نێو په که که دا که سانێک وه ک مسته فا قه ره سوو و عه‌لي حه‌يده ر قه يتان سه ره ڕاي ئه وه ي که کوردن به ڵام کوردي نازانن و دياره که که سێک رێز بۆ زماني دايکي دانه نێت چه نده نرخ و رێز بۆ کۆمه ڵگا داده نێت و ئه وڕۆکه ھه زاران دايک له سه ر ده ستي په که که  به ھۆي له ده ست داني منداڵه کانيان په رۆشن و رقيان له په که که  و په ژاکه چوونکه منداڵه کانيان يا به زۆر بردوون يا ھه ڵيانخه ڵه تاندوون و له راستيدا په ژاک ھيچ نرخ و بايه خێک بۆ دايکان دانانێت بۆ رێگه نادات منداڵه کانيان ببينن؟

رۆلي په که که له په ره دان به کولتوري که ماليزم

په که که رۆلێکي گرنگ و گه وره ي له په ره پێداني که ماليزم له کوردستاندا ھه يه چوونکه کولتوري تورکي به باشتر ده زانێت ته نانه ت کارناسه کان پێيان وايه  ته نيا به رژه وه ندي په که که ئه وه بووئ که وێژه واني تورکي په ره پێداوه و له لايه کي ديکه وه کولتوري کۆني کوردي و ره سه نايه تي ره ت ده کاته وه به تايبه ت به رخنه ي توند له کولتوري گوندي که به دواکه وتووي داده نێت.  بۆيه په که که له ناکۆکيدايه له گه ڵ راستي ھه بووني چوونکه په که که و په ژاک راشکاوانه ده ڵێن کئێمه بۆ کۆمه ڵگاي کوردي ئه ڵته رناييڤين و واته ي ئه مه يه که ئێمه کولتوري نوێيمان ھێناوه ته شوێن کولتوري کوردي بۆ نموونه به جێگاي سڵاو ده ڵێن مه رحه‌با. به ھه ند وه رگرتني رۆژمێري زايني به جێگاي ھه تاوي و مانگي و رۆيشتن به ره و مه سيحيه ت و باشتر پيشان داني له به راورد به دينه کاني ديکه.

له نێو په که که دا په روه رده  و به رنامه و پرۆگرام و په يڕه وه قسه کردن و نووسين ھه مووي تورکيه و پێشيان خۆش نييه کوردي فێر بن ته نانه ت له م ساڵانه ي رابردوودا فێرگه ي زماني کوردي له باکوور دانران به ڵام که س نه ڕۆيشت بخوێنێت و دواتر داخران و ئه وڕۆکه ش خه ڵکي کوردستاني تورکيا کاتێک که قسه ده که ن نيوه ي زياتري قسه کانيان تورکيه ئه مه له به ر ئه وه نييه  که زماني کوردي قه ده خه يه به ڵکوو خۆشان نايت که به کوردي قسه بکه ن و ئه و ئه قڵيه ته ي خۆيان به باشتر ده بينن و دياره که راستيه کاني نێو خۆيان نابينن.

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


قالب وردپرسدانلود رایگان قالب وردپرسپوسته خبری ایرانیقالب مجله خبریطراحی سایتپوسته وردپرسکلکسیون طراحی